Le paysage de développement mondial remodelé : défis de gouvernance et repositionnement du rôle du Sud dans la compétition multipolaire

Trong bức tranh phát triển toàn cầu trước năm 2026, đang bị định hình lại mạnh mẽ bởi địa chính trị. Với sự cạnh tranh hệ thống ngày càng gia tăng và cục diện đa cực sâu sắc hơn, các quy tắc quản trị toàn cầu và hệ thống viện trợ phát triển truyền thống đang phải đối mặt với những áp lực chưa từng có. Các phân tích của Viện Nghiên cứu Phát triển và Bền vững Đức (IDOS) chỉ ra rằng, việc hoạch định chính sách phát triển trong bối cảnh hiện tại phải vượt ra ngoài lối tư duy song phương hoặc đơn phương sẵn có, chuyển sang một chiến lược đa chiều, linh hoạt và thích ứng với những biến động địa chính trị.

Bốn vấn đề then chốt làm nổi bật những thách thức mang tính cấu trúc mà sự phát triển toàn cầu đang phải đối mặt:

Thứ nhất, sự tiến hóa của Trung Quốc trong diễn ngôn phát triển toàn cầu. Trung Quốc đang tăng tốc hướng tới trở thành nền kinh tế thu nhập cao, nhưng về mặt tường thuật chính trị, nước này vẫn chiến lược duy trì bản sắc là 'nước đang phát triển', điều này mang lại cho nước này đòn bẩy ngoại giao và tường thuật quan trọng trên đấu trường đa phương. Thông qua việc mở rộng các sáng kiến toàn cầu như Sáng kiến ​​'Vành đai và Con đường', Trung Quốc đang định hình lại cục diện thiết lập chương trình nghị sự quốc tế thông qua việc tham gia vào quản trị toàn cầu. Đối với các nền kinh tế phát triển phương Tây, cần phải thiết kế các chiến lược tham gia tương thích với vị thế hỗn hợp của Trung Quốc, đồng thời giữ lập trường rõ ràng về các tiêu chuẩn phổ quát trong việc bảo vệ trách nhiệm chia sẻ toàn cầu.

Thứ hai, ảnh hưởng ngầm của Nga đối với sự phát triển ở phương Nam. Mặc dù Nga thiếu một mô hình phát triển hoàn chỉnh, nhưng sự bán vũ khí, chiến tranh thông tin và đặc biệt là hợp tác năng lượng hạt nhân của Nga đang tạo ra hiệu ứng 'gây rối' sâu rộng đối với các nước đang phát triển ở châu Phi. Sức hấp dẫn của hợp tác năng lượng hạt nhân của Nga đang thúc đẩy mối quan hệ phụ thuộc bên ngoài dài hạn, điều mà các chiến lược phát triển truyền thống của phương Tây thường bỏ qua. Ảnh hưởng này nhắc nhở cộng đồng quốc tế rằng việc xem xét viện trợ phát triển phải bao gồm đánh giá hệ thống về rủi ro địa chính trị.

Thứ ba, sự trỗi dậy của quản trị phi dân chủ ở phương Nam và sự xói mòn quản trị toàn cầu. Khi các thể chế chính trị ở phần lớn các khu vực chuyển sang chuyên chế bầu cử hoặc chuyên chế đóng, sự xói mòn nền tảng dân chủ đang làm suy yếu nền tảng của quản trị toàn cầu. Sự phân mảnh trong quản trị, sự cạnh tranh về các quy tắc, khoảng trống về tính hợp pháp và sự mất cân bằng trong cung cấp các sản phẩm công toàn cầu đang cùng nhau định hình sự phức tạp của hợp tác đa phương đương đại. Điều này đòi hỏi hợp tác quốc tế phải chuyển từ 'tiêu chuẩn đồng nhất' truyền thống sang quản lý chung các rủi ro về sự phân mảnh trong quản trị.

Thứ tư, sự điều chỉnh chiến lược của các lực lượng nòng cốt ở phương Nam. Đối mặt với những biến động hệ thống này, các cường quốc phương Nam như Brazil, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ, Nam Phi và các quốc gia Vịnh đang tích cực tận dụng sự bất ổn mang tính cấu trúc này để mở rộng ảnh hưởng của mình thông qua 'đa tuyến liên kết' (Multi-alignment), thiết lập các liên minh mới và các công cụ hợp tác đa dạng. Đối với các tác nhân bên ngoài, việc chấp nhận 'đa tuyến liên kết' như một đặc điểm ổn định là điều kiện tiên quyết để xây dựng quan hệ đối tác hiệu quả trong các lĩnh vực then chốt như quản trị khí hậu, an ninh lương thực, y tế công cộng và cơ sở hạ tầng công kỹ thuật số.

Từ góc độ phát triển bền vững dài hạn, những thay đổi này cho thấy hệ thống phát triển toàn cầu đang trải qua một cuộc tái cấu trúc sâu sắc.Pour les acteurs externes, accepter la « convergence multi-niveaux » comme une caractéristique stable est une condition préalable nécessaire pour bâtir des partenariats efficaces dans des domaines clés tels que la gouvernance climatique, la sécurité alimentaire, la santé publique et les infrastructures numériques publiques.

D'un point de vue de développement durable à long terme, ces changements révèlent que le système de développement mondial est en pleine restructuration profonde. Le paradigme de développement futur ne sera plus une progression linéaire sur une seule voie, mais un réseau complexe, multi-centres, multipolaire et hautement interconnecté. Les stratégies de développement mondiales réussies ne dépendront plus uniquement de l'aide unilatérale des pays développés ou de l'agenda dominé par l'Occident, mais dépendront de la manière dont les pays du Sud intègrent efficacement leur autonomie stratégique et utilisent de nouveaux outils de coopération pour faire face collectivement aux défis transnationaux tels que le changement climatique, la sécurité alimentaire et la fracture numérique. Les problèmes structurels du financement du développement, la répartition des risques climatiques et l'accessibilité des infrastructures numériques deviendront les variables clés déterminant l'efficacité de la coopération régionale future et la compétitivité durable à long terme.